Bất ngờ quốc gia mua vàng bất chấp giá tăng hay giảm

Ba Lan, Trung Quốc và Uzbekistan tích cực gom mạnh vàng trong quý I/2026. Ảnh: Reuters.

Mỹ tiếp tục dẫn đầu thế giới về lượng vàng dự trữ với 8.133,5 tấn, nhưng nước này đã không còn là bên mua ròng vàng trong nhiều thập kỷ. Trong khi đó, câu chuyện đáng chú ý hiện nay lại nằm ở những quốc gia đang tích cực tích lũy vàng như Ba Lan, Trung Quốc và Uzbekistan.

Nước nào đang mua vàng nhiều nhất?

Theo báo cáo được công bố mới đây bởi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), vàng chiếm 27% tổng tài sản dự trữ của các ngân hàng trung ương toàn cầu vào cuối năm 2025, tăng từ mức 20% một năm trước đó. Hội đồng Vàng thế giới (WGC) cũng cho biết chỉ trong quý I/2026, các ngân hàng trung ương đã mua ròng 244 tấn vàng, cao hơn cả quý trước đó và vượt mức trung bình 5 năm, theo Financial Times.

Trong đó, Ba Lan là quốc gia mua vàng nhiều nhất trong quý I năm nay. Ngân hàng Trung ương Ba Lan đã mua thêm khoảng 31 tấn vàng, nâng tổng dự trữ lên 582 tấn. Như vậy từ khoảng 103 tấn năm 2018, Ba Lan đã nâng lượng vàng nắm giữ lên hơn 580 tấn chỉ trong chưa đầy 8 năm. Thậm chí vào tháng 1 năm nay, nước này chính thức đặt mục tiêu nâng dự trữ vàng lên 700 tấn.

Thống đốc Adam Glapiński từng nhấn mạnh rằng Ba Lan nằm ở sườn phía đông của NATO và vàng được lưu giữ tại Warsaw không thể bị bất kỳ thế lực bên ngoài nào kiểm soát.

Ngoài Ba Lan, Uzbekistan đã mua thêm 25 tấn vàng trong quý I, qua đó nâng tổng dự trữ lên 416 tấn, tương đương khoảng 87% tổng dự trữ ngoại hối.

Không nằm ngoài cuộc đua gom vàng, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) đã mua thêm khoảng 7 tấn vàng trong quý gần nhất, kéo dài chuỗi mua liên tiếp hơn 17 tháng. Lượng vàng dự trữ chính thức của nước này hiện là 2.313 tấn, chiếm khoảng 9% tổng dự trữ ngoại hối.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng con số thực tế có thể cao gấp 2-3 lần mức công bố chính thức do một phần lượng vàng được tích lũy thông qua các doanh nghiệp nhà nước và các kênh không phản ánh trực tiếp vào số liệu dự trữ của ngân hàng trung ương.

Trang GoldSilver cho biết Ấn Độ cũng là một “người mua” vàng ổn định, sử dụng lượng dự trữ khoảng 880 tấn để hỗ trợ quản lý tỷ giá và giảm phụ thuộc vào đồng USD.

Dự trữ vàng toàn cầu tăng vọt

Sự thay đổi trong cơ cấu dự trữ ngoại hối phản ánh nỗ lực của nhiều quốc gia nhằm tìm kiếm các lựa chọn thay thế cho đồng USD, vốn từ lâu giữ vai trò đồng tiền dự trữ chủ chốt của thế giới.

Christine Lagarde, Chủ tịch ECB, viết trong báo cáo rằng căng thẳng địa chính trị tiếp tục thúc đẩy nhu cầu vàng mạnh mẽ từ các ngân hàng trung ương. Theo ECB, các ngân hàng trung ương trên thế giới hiện nắm giữ hơn 36.000 tấn vàng, gần tương đương mức đỉnh của thời kỳ Bretton Woods.

Trong giai đoạn Bretton Woods, khi đồng USD được neo vào vàng và tỷ giá các đồng tiền lớn được cố định, các ngân hàng trung ương từng nắm giữ khoảng 38.000 tấn vàng. Tuy nhiên, việc vàng vượt qua trái phiếu kho bạc Mỹ, vốn được xem là nền tảng của hệ thống dự trữ bằng USD suốt nhiều thập kỷ, không chỉ xuất phát từ hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương mà còn nhờ đà tăng giá ngoạn mục của kim loại quý này.

Đáng chú ý, làn sóng mua vàng bắt đầu từ năm 2022 và đến nay vẫn chưa hạ nhiệt. Năm 2022, các ngân hàng trung ương toàn cầu mua ròng 1.082 tấn, mức cao nhất trong hơn 50 năm. Sang đến năm 2023, họ tiếp tục mua ròng 1.037 tấn và đến quý I năm nay, các ngân hàng tích lũy thêm 244 tấn kim loại quý.

Chất xúc tác khiến các ngân hàng quyết định mua ròng xuất hiện vào tháng 2/2022. Chỉ vài ngày sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine, các nước phương Tây đã đóng băng khoảng 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga. Từ đó, thông điệp mà các nhà quản lý dự trữ trên toàn thế giới nhận được rất rõ ràng: Dự trữ bằng USD ở nước ngoài chỉ an toàn khi mối quan hệ chính trị với quốc gia kiểm soát hệ thống thanh toán vẫn còn thuận lợi.

Ngược lại, vàng được lưu trữ trong kho dự trữ quốc gia lại không thể bị đóng băng, không thể bị trừng phạt và cũng không thể bị một chính phủ nước ngoài làm mất giá. Kể từ thời điểm đó, các đặc tính này đã trở thành yếu tố mang tính chiến lược thay vì chỉ mang tính lý thuyết.

Mặt khác, một số nước phương Tây ngừng mua vàng bởi họ đã tích lũy phần lớn số vàng này từ nhiều thập kỷ trước. Mỹ, Đức, Italy và Pháp xây dựng phần lớn kho vàng dự trữ trong thời kỳ Bretton Woods khi vàng đóng vai trò trung tâm của hệ thống tiền tệ quốc tế.

Hiện tại, Mỹ và Đức nắm giữ khoảng 69% tổng dự trữ quốc gia dưới dạng vàng, trong khi tỷ lệ này ở Trung Quốc chỉ là 9% và ở Nhật Bản là 5%. Chính khoảng cách này được xem là nguồn cầu mang tính cấu trúc lớn nhất đối với thị trường vàng hiện nay.

Ví dụ, Mỹ đang nắm giữ 8.133,5 tấn vàng và Kho bạc Mỹ vẫn ghi nhận số vàng này theo mức giá pháp định 35 USD/ounce. Với cách tính đó, giá trị sổ sách chỉ khoảng 37 tỷ USD nhưng nếu tính theo giá vàng thị trường khoảng 4.450 USD/ounce vào tháng 5, lượng vàng này có giá trị gần 1.160 tỷ USD. Đây là một trong những khoản lãi chưa thực hiện lớn nhất trên bảng cân đối kế toán của bất kỳ chính phủ nào trên thế giới.

Chuyên gia trong ngành tiết lộ bảng xếp hạng cho biết ai đang sở hữu nhiều vàng nhất, nhưng hành vi mua vàng lại cho biết ai đang giảm dần niềm tin vào hệ thống tài chính hiện tại.

Câu chuyện thực sự của năm 2026 không phải là quốc gia nào nắm giữ nhiều vàng nhất, mà là quốc gia nào đang mua vàng và lý do họ mua vào. Các chuyên gia cho rằng việc các ngân hàng trung ương trên thế giới liên tục gom vàng không phải hoạt động đầu cơ ngắn hạn mà là quá trình tích lũy có chủ đích và mang tính chiến lược, một tín hiệu phản ánh nhiều hơn về tương lai của hệ thống tiền tệ toàn cầu so với bất kỳ biểu đồ giá nào.