Kim cương giá rẻ bất thường len lỏi vào thị trường thế nào?

Vụ buôn lậu kim cương bị phanh phui mới đây đã khiến thị trường kim cương “khuynh đảo” do khách hàng mất niềm tin, đua nhau bán tháo. Người tiêu dùng hoang mang trước sự trà trộn của những viên kim cương giá rẻ mà mắt thường không thể phát hiện đó là hàng nhập lậu.

Nguồn gốc của viên kim cương là một trong những yếu tố quan trọng làm nên giá trị của chúng. Ảnh: Đại Việt.

Sự thật về kim cương giá ‘rẻ bất ngờ’

Theo những người am hiểu về kim cương, thị trường kim cương Việt Nam nhiều năm qua tồn tại một nghịch lý, đó là những sản phẩm cùng kích cỡ, cùng màu sắc, cùng độ tinh khiết và cùng có giấy chứng nhận quốc tế nhưng giá bán giữa các cửa hàng có thể chênh lệch cả chục %. Có những viên kim cương được chào bán thấp hơn giá thị trường 30-40%, khiến khách hàng bị thu hút.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia trong ngành, nếu chỉ xét yếu tố cạnh tranh thông thường thì mức chênh lệch này gần như không thể xảy ra. Lý do là biên lợi nhuận của ngành kim cương không quá lớn. Giá kim cương được hình thành trên cơ sở giá giao dịch quốc tế, chịu ảnh hưởng bởi các trung tâm giao dịch lớn như Antwerp (Bỉ), Mumbai (Ấn Độ), Dubai (UAE), Hong Kong (Trung Quốc) hay New York (Mỹ).

Các doanh nghiệp phân phối chính hãng tại Việt Nam gần như đều nhập hàng theo cùng mặt bằng giá quốc tế. Do đó, dư địa để giảm giá mạnh như vậy gần như không nhiều, nếu là hàng chính ngạch.

Anh Nhật Minh, đại diện một điểm kinh doanh kim cương trên đường Nguyễn Cư Trinh (phường Bến Thành, TP.HCM) cho biết, để một viên kim cương được bày bán hợp pháp tại Việt Nam, doanh nghiệp phải trải qua nhiều công đoạn.

Quy trình bắt đầu từ việc mua hàng từ các nhà cung cấp quốc tế, sau đó thực hiện khai báo hải quan, nộp các loại thuế theo quy định, thanh toán quốc tế qua ngân hàng, mua bảo hiểm vận chuyển, thuê đơn vị logistics chuyên biệt và thực hiện các nghĩa vụ về kế toán, hóa đơn, chứng từ.

“Sau khi về Việt Nam, nhiều viên kim cương tiếp tục được kiểm định, phân loại, lưu kho, gia công chế tác, gắn vào trang sức trước khi đến tay người tiêu dùng”, anh Minh nói.

Những viên kim cương hợp pháp phải trải qua nhiều công đoạn khắt khe mới đến tay người tiêu dùng. Ảnh: Đại Việt.

Cũng theo anh Minh, doanh nghiệp còn phải duy trì hệ thống cửa hàng, nhân sự, trung tâm bảo hành, chính sách thu đổi, bảo hiểm hàng hóa, chi phí marketing và nhiều khoản chi phí khác. Tất cả những yếu tố này được cộng vào giá bán cuối cùng của sản phẩm.

Với những đơn vị kinh doanh uy tín, doanh nghiệp thường chỉ tuyển chọn 2% viên kim cương đẹp trên thế giới, chỉ bán màu nước từ D – I, giúp viên kim cương không bị ngả vàng đục, không giảm đi chất lượng phát sáng. Độ tinh khiết kim cương từ FL – VS2, giác cắt tiêu chuẩn 3EX và đặc biệt không bán những viên kim cương có lỗi ảnh hưởng đến kết cấu và giá trị.

“Khi mua sản phẩm tại các doanh nghiệp này, khách hàng sẽ có đầy đủ giấy tờ như: hóa đơn bán hàng, hóa đơn bán hàng có mã của hóa đơn thuế, giấy nhập khẩu hải quan chính ngạch, giấy kiểm định GIA về chất lượng viên kim cương”, anh Minh thông tin.

Đại diện nhiều doanh nghiệp trong ngành kim cương cũng khẳng định, khi toàn bộ chuỗi chi phí được tính đầy đủ, rất khó để giảm giá bán tới hàng chục %. Vì nếu giảm giá tới 30 – 40% thì doanh nghiệp chỉ có bán lỗ. Điều này là không thể, chứng tỏ sự tồn tại bất tín của những viên kim cương giá rẻ bất thường.

Đường đi của kim cương nhập lậu

Ông Vũ Ngọc Tuấn, đại diện một cửa hàng kinh doanh kim cương trên đường Trần Hưng Đạo (phường Chợ Quán, TP.HCM) cho hay, nếu như kim cương chính ngạch đến tay người tiêu dùng phải qua rất nhiều bước thì kim cương nhập lậu lại có thể bỏ qua các công đoạn này. Do đó, toàn bộ cấu trúc chi phí sẽ thay đổi rất nhiều.

Do tính chất nhỏ gọn, kim cương có thể được vận chuyển lậu bằng cách cất giấu tinh vi trong hành lý cá nhân, giày dép, quần áo và rất khó kiểm soát. Về đến thị trường trong nước, kim cương nhập lậu cũng không chịu nghĩa vụ thuế, không cần duy trì hệ thống chứng từ…Chính việc cắt giảm nhiều tầng chi phí giúp giá bán thấp hơn. Đây là sự cạnh tranh không công bằng.

Đường đi cơ bản của kim cương hợp pháp và nhập lậu. Ảnh: Đại Việt.

“Doanh nghiệp làm ăn hợp pháp phải gánh toàn bộ chi phí nhằm tuân thủ pháp luật, trong khi hàng nhập lậu chỉ cần cạnh tranh bằng giá. Khoảng chênh lệch vài chục % trở thành ”vũ khí“ rất mạnh để thu hút khách hàng. Vì thế, người tiêu dùng không nên chỉ nhìn vào giá bán mà bỏ qua nguồn gốc của sản phẩm”, ông Tuấn nói.

Ông Tuấn chia sẻ, một doanh nghiệp nhập khẩu hợp pháp phải mất nhiều năm xây dựng thương hiệu, đầu tư hệ thống phân phối và dịch vụ hậu mãi. Trong khi đó, nếu hàng nhập lậu được bán với giá thấp hơn 30-40%, doanh nghiệp hợp pháp gần như không còn nhiều dư địa cạnh tranh.

Cũng theo ông Tuấn, khi kim cương lậu len lỏi vào thị trường, không chỉ doanh nghiệp làm ăn chân chính chịu thiệt mà ngân sách Nhà nước cũng thất thu từ các khoản thuế. Thị trường trở nên “méo mó” khi giá bán không còn phản ánh đúng chi phí.

Thực tế nhiều vụ việc cho thấy kim cương nhập lậu được kẻ xấu đưa vào thị trường bằng cách rất tinh vi. Điển hình như trong vụ việc buôn lậu kim cương mới đây, cơ quan điều tra xác định, thông qua các ứng dụng mạng xã hội, các đối tượng liên hệ đầu mối đặt mua kim cương từ Ấn Độ, tổ chức vận chuyển trái phép về Việt Nam, tìm kiếm khách hàng để bán kiếm lời.

Sau đó, các đối tượng thuê nhân viên là người Ấn Độ sang Việt Nam, đến trực tiếp các cửa hàng kinh doanh vàng bạc, đá quý để giới thiệu sản phẩm, chào bán kim cương. Mức giá được họ chào bán thường rẻ hơn 1/3 so với giá bán hiện hành tại thị trường Việt Nam.

Nhóm khách hàng mà các đối tượng hướng đến là các hộ kinh doanh vàng bạc hoặc các công ty kinh doanh vàng bạc mới thành lập, cần mở rộng thị trường khách hàng. Với mức giá hấp dẫn, kim cương nhập lậu có thể lọt vào các hệ thống cửa hàng.

Phân khúc nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất?

Theo các chuyên gia ngành kim cương, nhóm chịu tác động lớn nhất là kim cương rời. Đây là sản phẩm có giá trị cao nhưng kích thước rất nhỏ, thuận lợi cho việc vận chuyển, cất giấu và giao dịch.

Người mua cũng thường quan tâm nhiều đến thông số kỹ thuật và giấy chứng nhận hơn là thương hiệu.

Tiếp theo là kim cương gắn trên trang sức, đặc biệt là các mẫu nhẫn cầu hôn, nhẫn cưới và dây chuyền có giá trị từ vài chục đến vài trăm triệu đồng. Ở phân khúc này, nếu nguồn kim cương đầu vào có giá thấp bất thường, giá bán thành phẩm cũng sẽ thấp hơn đáng kể so với doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch.

Đối với kim cương tự nhiên, áp lực cạnh tranh hiện nay đến từ hai hướng. Một là kim cương nhập lậu. Hai là sự phát triển rất nhanh của kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm (lab-grown diamond), vốn có giá thấp hơn nhiều so với kim cương tự nhiên.

Trong khi đó, kim cương nhân tạo chủ yếu chịu áp lực cạnh tranh về công nghệ và quy mô sản xuất toàn cầu hơn là vấn đề nhập lậu.

Nguồn gốc xuất xứ của viên kim cương và uy tín của đơn vị bán hàng trở thành những yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Ảnh: Đại Việt.

Ông Lê Ngọc Hải, chuyên gia trong ngành đá quý tại TP.HCM cho rằng, điều khiến thị trường kim cương hiện nay trở nên phức tạp là người mua gần như không thể phân biệt bằng mắt thường đâu là viên kim cương được nhập khẩu hợp pháp và đâu là viên đi theo con đường bất hợp pháp.

Theo ông Hải, ngay cả khi viên đá có giấy kiểm định quốc tế, điều đó chỉ phản ánh đặc tính của viên kim cương tại thời điểm kiểm định, chứ không chứng minh con đường nhập khẩu hay việc hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ pháp lý tại Việt Nam. Do đó, hóa đơn, chứng từ, nguồn gốc xuất xứ và uy tín của đơn vị bán hàng trở thành những yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Chuyên gia cho rằng, giải pháp bây giờ không chỉ nằm ở việc xử lý các vụ việc vi phạm. Quan trọng hơn là xây dựng một thị trường minh bạch, nơi người tiêu dùng có thể dễ dàng truy xuất nguồn gốc, kiểm tra chứng từ và phân biệt sản phẩm hợp pháp với hàng hóa không rõ xuất xứ.

Khi chi phí tuân thủ pháp luật được bảo vệ và mọi doanh nghiệp cùng cạnh tranh trên một mặt bằng bình đẳng, giá trị thực của những viên kim cương mới có thể được phản ánh đúng trên thị trường.

Đại diện Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM (SJA) cho biết, trước biến động lớn của ngành kim cương trong thời gian vừa qua, đơn vị này đã tổ chức các cuộc họp nội bộ để tìm cách giải quyết, tháo gỡ vấn đề. Tuy nhiên, SJA chưa công bố thông tin cụ thể.