Cửa hàng kim cương đột ngột đóng cửa, khách có được khởi kiện?

Các cửa hàng kim cương đóng cửa cài then giữa làn sóng bán ra ồ ạt. Ảnh: An Hà.

Nhiều ngày qua, chị T.P.V, khách hàng mua kim cương tại thương hiệu PJA Diamond & Jewelry cho biết, từ khi cửa hàng dán thông báo đóng cửa và tuyên bố phá sản, chị vẫn miệt mài gọi số hotline được dán trên cửa hàng nhưng chưa nhận được phản hồi nào.

Chị V. đang sở hữu 3 món kim cương gồm nhẫn, vòng tay với giá trị hơn 1,5 tỷ đồng từ PJA. Một trong 3 món trang sức đã có giấy hẹn trả tiền, nhưng thời gian hẹn tới tháng 9 – tức sau thời điểm cửa hàng ngưng nhận liên hệ. Điều này khiến chị V. lo lắng vì không biết tới tháng 9, liệu còn ai ở cửa hàng đứng ra giải quyết cho khách hay không.

Cửa hàng đóng cửa, người bán kim cương bơ vơ

Tương tự, chị H. cho biết đang sở hữu viên kim cương đầy đủ chứng từ như giấy kiểm định, hóa đơn, giấy đảm bảo từ thương hiệu, nhưng không thể bán ra, vì cửa hàng tạm ngừng hoạt động.

“Trước đó tôi có đến một tiệm kim cương khác trên đường Lê Thánh Tôn, vì thấy có thông báo thu mua và ký gửi kim cương, nhưng nơi này cho biết chỉ mua lại với giá 60% so với ban đầu vì vết trầy xước trong quá trình sử dụng, dù tôi chỉ sử dụng 1 lần duy nhất và cất hộp tới giờ. Nếu thu mua với giá này, tôi bị lỗ khá nhiều, vì thế đành giữ lại và chờ đợi dấu hiệu mở lại từ thương hiệu đã mua”, chị H. nói.

Không chỉ chị V. và chị H., trong một hội nhóm trên mạng xã hội, tập hợp những khách hàng đang mắc kẹt thanh khoản kim cương PJA, nhiều người cũng bày tỏ lo lắng vì không biết sẽ bán lại kim cương cho ai, bán thế nào và lỗ bao nhiêu. Nhiều người dùng còn tranh thủ thanh lý trang sức với giá giảm 15-25% tùy sản phẩm.

Tại TP.HCM, ghi nhận những ngày này, nhiều con phố vốn chuyên kinh doanh vàng bạc đá quý như An Dương Vương, Trần Hưng Đạo, Trần Phú, Võ Văn Tần, Lê Thánh Tôn… vắng lặng lạ thường, cửa hàng đóng kín còn khách hàng thì bơ vơ.

Thực tế, từ cuối tháng 5 tới nay, đối diện với làn sóng thanh khoản ồ ạt bởi nỗi lo về chất lượng đến từ người tiêu dùng, thị trường kim cương tại TP.HCM đã gặp khủng hoảng chưa từng có. Hàng loạt thương hiệu lâu năm như Kim Lý, Kim Khiết, Thái Mỹ, Cao Hùng Diamond, Kim Khiết Diamond, Ngọc Châu Âu, Thục Lan Diamond… đóng cửa cài then, tạm ngừng giao dịch khiến khách hàng không khỏi lo lắng.

Một số thương hiệu như Cao Hùng Diamond hay Quyên Diamond còn ra thông báo tạm dừng chính sách thu mua lại bởi áp lực tài chính. Ngay cả PNJ cũng bị ảnh hưởng bởi lượt bán ra tăng mạnh, khiến đơn vị này phải chuyển từ thanh toán trong ngày sang chi trả theo lộ trình, nhưng vẫn khẳng định sẽ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ mua lại.

Đáng chú ý, mới đây, chuỗi Cashion cũng đột ngột thông báo tạm dừng hoạt động 2 tháng để tái cấu trúc toàn diện. Thông báo, thương hiệu này thừa nhận “với những biến động quá lớn của thị trường thời gian qua, Cashion không còn đủ điều kiện để duy trì hoạt động theo mô hình hiện tại”. Ngoài Cashion, trong cùng ngày, hai thương hiệu Quế Jewelry và Hoàng Thứ Jewelry trên đường Lê Thánh Tôn (phường Bến Thành) cũng lần lượt thông báo tạm dừng hoạt động.

Làn sóng khủng hoảng này không chỉ diễn ra tại TP.HCM, ở Đồng Tháp, Cần Thơ… một số thương hiệu lớn cũng lần lượt thông báo đóng cửa. Trên mạng xã hội, nhiều hội nhóm được thành lập để kêu gọi khởi kiện các đơn vị đột ngột đóng cửa.

Người mua kim cương có được khởi kiện?

Đánh giá thị trường hiện tại, ông Nguyễn Văn Dưng – Chủ tịch Hội mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM (SJA), nhìn nhận thị trường kim cương đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là dòng tiền để thu mua lại sản phẩm trước làn sóng bán ra ồ ạt từ khách.

Chủ tịch SJA cho rằng việc hàng loạt doanh nghiệp đóng cửa thời gian qua xuất phát từ một số nguyên nhân như có liên quan đến các vụ buôn lậu kim cương đang bị cơ quan chức năng điều tra, và do gặp áp lực thanh khoản. Trong bối cảnh hiện tại, ông khuyến nghị người dân nên giữ bình tĩnh thay vì vội vàng bán tháo kim cương giữa thời điểm biến động, bởi khi thị trường càng khủng hoảng, giá thu mua thường bị đẩy xuống thấp, người dân vô tình sẽ bị thiệt hại lớn.

Ở góc nhìn pháp luật, Luật sư Lê Thị Thùy Trang, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho rằng cần nhìn nhận đúng “vị trí chủ nợ” của khách hàng trong khủng hoảng kim cương. Theo luật sư, khi cửa hàng bán kim cương kèm cam kết “mua lại sau x tháng”, về hình thức đây là hợp đồng mua bán tài sản, nhưng về bản chất kinh tế lại gần với một hình thức huy động vốn: khách hàng bỏ tiền mua sản phẩm và tin vào lời hứa thu hồi trong tương lai.

Khi hàng loạt khách cùng yêu cầu “rút vốn” bằng cách bán lại, hệ thống sụp đổ không khác gì một đợt rút tiền ồ ạt khỏi tổ chức không có dự trữ thanh khoản tương ứng – chỉ khác là mô hình này chưa hề có cơ chế giám sát hay bảo vệ nào tương tự như bảo hiểm tiền gửi ngân hàng.

Luật sư Trang cho rằng đã đến lúc cần một quy định riêng cho ngành kim cương. Ảnh: NVCC.

Theo quan điểm pháp lý của Luật sư Trang, khi doanh nghiệp không thực hiện được cam kết mua lại, khách hàng không đơn thuần là “người mua bị lỡ giao dịch” mà là chủ nợ theo nghĩa vụ hợp đồng. Nếu doanh nghiệp còn hoạt động nhưng chậm trả, khách hàng có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ và khởi kiện dân sự. Nếu doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản, khách hàng phải chủ động đăng ký là chủ nợ trong thủ tục phá sản – nếu không, quyền lợi có thể bị bỏ qua hoàn toàn. Đáng lo là phần lớn khách hàng cá nhân không biết bước này, và nhiều giao dịch chỉ dựa trên lời hứa miệng hoặc tin nhắn, thiếu văn bản rõ ràng.

Trước mắt, người tiêu dùng nên: tổng hợp hóa đơn, phiếu thu, tin nhắn cam kết làm chứng cứ; gửi văn bản yêu cầu thực hiện nghĩa vụ có ghi nhận thời điểm; theo dõi sát thủ tục giải thể/phá sản để đăng ký quyền chủ nợ đúng hạn; và phản ánh tới Hội Bảo vệ người tiêu dùng hoặc cơ quan công an nếu nghi ngờ dấu hiệu chiếm đoạt tài sản, sai lệch nguồn gốc, chất lượng so với cam kết.

Bà Trang cũng cho rằng đây là thời điểm cần đặt ra một khung pháp lý riêng cho hoạt động kinh doanh đá quý, kim cương, vàng bạc có kèm cam kết mua lại – vốn đang bị bỏ ngỏ, chỉ coi là giao dịch dân sự tự thỏa thuận dù bản chất mang tính huy động vốn từ công chúng.

Theo vị luật sư, khung pháp lý này nên bao gồm các yếu tố: yêu cầu doanh nghiệp công khai tỷ lệ dự trữ tiền mặt/tài sản thanh khoản tương ứng với tổng giá trị cam kết mua lại đang có hiệu lực; giới hạn tỷ lệ doanh thu bán hàng kèm cam kết mua lại trên tổng doanh thu, tránh biến tướng thành kênh huy động vốn trá hình; bắt buộc văn bản hóa mọi cam kết mua lại (giá, thời hạn, điều kiện) thay vì cam kết miệng hoặc quảng cáo truyền miệng. Cùng với đó, cần có quy định cơ chế báo cáo, cảnh báo sớm cho cơ quan quản lý thị trường khi tỷ lệ yêu cầu bán lại tăng đột biến, để can thiệp trước khi xảy ra mất khả năng thanh toán dây chuyền như vừa qua.